Биднийг дагаарай:
Хэл солих: Mongolian (Cyrillic)

Хэл солих:

Нэвтрүүлэг 2018-12-13
mongolia

Шинэ мэдээ

“Соён гэгээрүүлэгчид”


Densmaa 2018-11-21 12:11

Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн 90 жилийн ойд зориулав.

Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн түүхэн 90 жилийн ой удахгүй тохионо. 1929 оны 1-р сарын 9 –ны өдрийг Монголын шинэ үеийн уран зохиолын үндэс суурийг тавьсан өдөр гэж үздэг. Анхны бүлгэм байгуулахад, хожим нэрт уран бүтээлч болсон Буяннэмэх, Ядамсүрэн, Дамдинсүрэн, Ринчен, Навааннамжил зэрэг 17 хүн оролцжээ. Тэд мөн оны сүүлээр уран зохиолын бүлгэмийн гишүүдийн бүтээлээр “Уран үгсийн чуулган” нэртэй цоморлигийг гаргасан нь мөн шинэ үеийн уран зохиолын анхны эмхэтгэл болжээ. Тус цоморлигт багтсан хамгийн том бүтээл нь Хожим Ардын уран зохиолч, төрийн гурван удаагийн шагнал хүртсэн Цэндийн Дамдинсүрэнгийн “Гологдсон хүүхэн” тууж байжээ. 1933 онд Москвад болсон олон улсын ажилчны театруудын олимпиадад Буяннэмэхийн “Харанхуй засаг” жүжиг оролцож 2-р байрт шалгарсан нь Монголын шинэ үеийн уран зохиолын нэрийг гадаад улс оронд гаргасан бүтээл болж байжээ. Энэ үед Дашдоржийн Нацагдорж “Учиртай гурван толгой” дуурийн цомнолоо бичив. Энэ зохиолыг Хожмын төрийн хошой шагналт Доноровын Намдаг 1934 онд үндэсний жүжгийн театрт найруулж шинэ Монголын анхны дуурийн үндсийг тавьжээ.

1935 онд Буяннэмэх, Ши.Аюуш нар Улсын гавьяат, алдарт уран зохиолч цол олгосон нь Монголын төрөөс анх удаа зохиолчдын хөдөлмөр, бүтээлийг үнэлсэн явдал байв.

Монголын шинэ үеийн уран зохиол нь анхандаа улс орныхоо бүтээн байгуулалтанд хүн ардаа уриалан дуудсан, эрүүл аж төрөхийн ухааныг айлдсан шинэлэг санаатайгаар хөгжих эхлэлээ тавьсан юм. Одоо та бүхнийг Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн гүйцэтгэх захирал Саруулдалайтай уулзуулья.

Юуны түрүүнд Монголын радиогийн нийт сонсогчдодоо Монголын зохиолчдын эвлэлийн 90 жилийн ойн баярын мэндийг хүргэе. Монголын зохиолчдын байгууллага түүхэн ойгоо угтаж 90 жилийн түүхэн ололт амжилтаа харуулсан баримтат кино, түүхэн товчоогоо эмхэтгэж нийгэмд болон утга зохиолын салбартаа хандсан олон ажлыг хийж гүйцэтгэхээр ажиллаж байна. Монголын утга зохиолын хувьд Хүннү гүрний үед бичигдсэн яруу найргуудыг түүхэн олдвороо хэмээвэл хоёр мянга гаруй жилийн түүх ярина, Монголын нууц товчоо гэвээс 800 гаруй жилийн түүх ярих баялаг уламжлалтай ард түмэн. Монголын үе үеийн яруу найрагчид цогтой эх орончид явсаныг Цогтын хадны шүлгээс мэднэ. Одоо ч энэ мөн дайчин чанараа алдаагүй явна.

Нэг мянга есөн зуун гучин дөрвөөс 1937 оны зурвасхан он жилүүдэд шинэ үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Дашдоржийн Нацагдорж хамгийн алдарт бүтээлүүдээ тууривсан билээ. Өнөө ч үнэ цэн нь хэвээр орших “Миний хэнз хурга”, “Дөрвөн улирал”, “Миний нутаг” зэрэг олон арван бүтээлийг нь залуу үеийнхэн амтархан уншиж Монгол хүн болж төрснөөрөө бахархах, эх орноо хайрлах үзлээр хүмүүжиж байна. 1944 онд Зохиолчдын шүлэг зохиолоо хэвлүүлэх гэж мөрөөддөг болсон босго өндөр “Цог” сэтгүүлийн анхны дугаар хэвлэгдэв. 1949 онд шинэ үеийн утга зохиолын анхны романууд хэвлэгдэн гарав. Лодойдамбын “Алтайд” Романы 1-р дэвтэр, Бямбын Ринченгийн “Үүрийн туяа гурамсан роман, Доноровийн Намдагийн “Цаг төрийн үймээн” романы түрүүч хэвлэгдэж эхэлсэн он жил байлаа. Хожим дээрх гурван зохиолч тус бүтээлүүдээрээ БНМАУ-ын төрийн шагнал хүртсэн юм. 1951 онд Цэндийн Дамдинсүрэнгийн шүлэг, хөгжмийн зохиолч Дамдинсүрэн, Мөрдорж нар аялгуугаар БНМАУ-ын Төрийн дуулал зохиоргдсон.

Монголын шинэ үеийн утга зохиолын үндэс суурийг тавих, хөгжүүлэх үйл хэрэг дардан замаар яваагүй. БНМАУ-ын дотоод явдлын яамны нугалаа дээд цэгтээ хүрсэн 1937 онд шинэ үеийн утга зохиолыг үндэслэгч Дашдоржийн Нацагдорж зуурдаар нас барж, алдарт зохиолч Буяннэмэх, Ядамсүрэн, Ши. Аюуш, Магсар хурцын Дугаржав, Бямбын Ринчиен, Хөдөөгийн Пэрэнлэй нарын нэрт зохиолч, эрдэмтэн мэргэд хилс хэргээр багагүй хугацааг шорон гянданд өнгөрүүлж зарим нь маш хүнд цээрлэлийг хүлээсэн юм. Энэ нь Монголын утга зохиолд нөхөж баршгүй уй гуниг, гарз хохиролыг авч ирсэн.

Эдгээр зохиолч хилсээр ял үүрсэн ч ухарч няцаагүйг тэдний хожим бичсэн алдарт зохиол бүтээлүүд нь гэрчилдэг. Тэднийг залгамжилсан шинэ үе мэндэлж эхэлсэн юм. Энэ залгамж нь шинэ утга зохиолыг, шинэ Монголыг шинэ шатанд гаргасан юм. Лодонгийн Түдэв, Сэнгийн Эрдэнэ, Сормууниршийн Дашдооров, Дэмбээгийн Мягмар, Сономын Удвал, Дэндэвийн Пүрэвдорж, Цэвэгмэдийн Гайтав, Бэгзийн Явуухулан, Чойжилийн Чимид, Мишигийн Цэдэндорж гээд нэрт соён гэгээрүүлэгчид ахмад үеэ залгамжлан гарч ирсэн. Дээрх соён гэгээрүүлэгч хожим нь зохиол бүтээлээрээ Хөдөлмөрийн баатар, ардын уран зохиолч, төрийн шагналт, соёлын гавьяат зүтгэлтнүүд болсон юм.

Манай зохиолчид Оросын болон дэлхийн сонгодог бүтээлүүдийг эх орондоо танилцуулсан түүхэн гавьяатай хүмүүс. Мишигийн Цэдэндоржоос эхлүүлээд олон арван уран бүтээлчдийг нэрлэж болно. Манай зохиолчид нийгмийн олон салбарт зүтгэхдээ утга зохиолдоо хоёргүй сэтгэлээр хандаж ирсэн. Алдар найрагч Бэгзийн Явуухулан Шүлэг минь, хүлэг минь чи бид хоёрт дэлхийн дэвжээ хэрэгтэй гэж  дуулсан ахмад үеийнхэн маань гайхамшигтай.

Өнөөдөр МЗЭ долоон зуу гаруй гишүүнтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Бидний дундаас МУ-ын хөдөлмөрийн баатар 4, Ардын уран зохиолч 14, төрийн шагналт 45, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн 115 төрөн гарсан амжилтайгаар 90 жилийн түүхэн ойтойгоо золгож байна.

Монголын утга зохиол хөгжлийнхөө үе шат бүрт шинийг сэдэж явсан нь түүх гэрчилдэг. 1955 оны 8-р сарын 1-нд өнөөгийн “Утга зохиол” сонины анхны дугаар хэвлэгдэж өөрийн сонинтой болсон байдаг. Мөн онд хожмын төрийн шагналт нэрт яруу найрагч Чойжилийн Чимид Шекспирийн “Отелло” жүжгийг эх олноо орчуулж төв театрт тоголуулсан нь мөн л анхных байлаа. Энэ цаг үеэс хойш Монголын театр урлагт дэлхийн олон арван сонгодог бүтээл тавигдсан нь Монголын утга зохиолын соён гэгээрүүлэгчдийн мөнхийн гавьяа байсан юм. Тэд гадаадын сонгодог жүжгүүдийг зөвхөн орчуулаад зогсоогүй найруулан тавьж нийтийн хүртээл болгож байсан юм. Тэд сонгодог жүжгүүдээс гадна дэлхийн бусад сонгодог бүтээлүүдээс орчуулж Монголын шинэ үеийг дэлхийн соёлтой танилцуулсан юм.

Өнөөдөр Монголын утга зохиолын сан хөмрөгт дэлхийн олон орны зохиолчдын бүтээлүүд хүндтэй байр суурь эзэлж шинэ зууны залуус амтархан уншсаар байна.

Монголын утга зохиол нь тухайн өнгөрсөн нийгмийнхээ соён гэгээрүүлэх үйл хэрэгт магнайлан оролцохоос гадна улс оронд нэгдэлжих хөдөлгөөнийг ялуулах, атар газар эзэмшихэд үргэлжилсэн үгийн болон яруу найраг, дуу шүлгээ зориулж ирсэн. Тэр цагт бүтээсэн кино, жүжиг, дуу шүлэг өнөөдөр ч үнэ цэнээ алдаагүйгээр барахгүй жинтэй бүтээлд тооцогдсоор байна.

Ахмад уран бүээлчдийн маань эхлүүлсэн “Болор цом” яруу найргийн, “Утгын чимэг” богино өгүүллэгийн, “Цагаан Уул” хайрын яруу найргийн наадмууд нь зохиолч яруу найрагчид, уншигч, үзэгчдийн хүсэн хүлээдэг наадам болжээ. 

Үзсэн: 220

Сэтгэгдлүүд


account_circle
email
mode_edit

Сэтгэгдэл (0)

Энэ мэдээнд одоогоор сэтгэгдэл алга байна